Và trong tiếng Trung là gì? Phân biệt 5 cách nói 和, 跟, 与, 及 và 以及

Bài viết dưới đây tổng hợp 6 từ và cấu trúc thường gặp, cách sử dụng, ví dụ có Pinyin, những lỗi phổ biến và bài tập giúp bạn ghi nhớ kiến thức.

1. Và trong tiếng Trung là gì?

Tiếng Việt chỉ cần một chữ “và” cho hầu hết mọi trường hợp, nhưng và trong tiếng Trung không có một từ duy nhất thay thế được mọi tình huống. Tùy vào việc bạn nối danh từ, động từ, tính từ hay cả câu, và tùy văn nói hay văn viết, người Trung Quốc sẽ chọn từ khác nhau.

Các từ thường gặp nhất:

Từ	Pinyin	Hán Việt	Dùng khi
和	hé	hòa	Nối danh từ, đại từ, phổ biến nhất
跟	gēn	cân	Khẩu ngữ, “và/cùng với”
与 (phồn thể 與)	yǔ	dữ	Văn viết, trang trọng
同	tóng	đồng	Văn viết, ít dùng trong giao tiếp hiện đại
及 / 以及	jí / yǐjí	cập	Liệt kê nhiều mục, văn viết
并 (phồn thể 並) / 并且	bìng / bìngqiě	tịnh	Nối động từ, “đồng thời”
而且	érqiě	nhi thả	“Mà còn”, tăng tiến
还有	háiyǒu	hoàn hữu	“Và còn có”, khẩu ngữ

Nếu mới học, hãy nhớ chắc 和 trước. Các từ còn lại là bước nâng cao để câu văn tự nhiên và đúng ngữ cảnh hơn.

2. 和 (hé): cách nói “và” phổ biến nhất

和 (hé) là đáp án đầu tiên khi tra “và” trong tiếng Trung. Đây là liên từ (và cũng là giới từ) dùng để nối hai hoặc nhiều danh từ, đại từ hay cụm danh từ ngang hàng nhau.

Cấu trúc: A + 和 + B

Ví dụ:

• 我和你 (wǒ hé nǐ): Tôi và bạn.
• 爸爸和妈妈都在家。(Bàba hé māma dōu zài jiā.): Bố và mẹ đều ở nhà.
• 我喜欢苹果和香蕉。(Wǒ xǐhuan píngguǒ hé xiāngjiāo.): Tôi thích táo và chuối.

Lưu ý quan trọng:

• Khi liệt kê từ ba mục trở lên, dùng dấu phẩy ngắt (、) giữa các mục và chỉ đặt 和 trước mục cuối cùng: 我买了苹果、香蕉和橘子。
• Trong giao tiếp ở Đài Loan, 和 thường được đọc là “hàn” thay vì “hé”. Chữ viết không đổi.
• 和 còn có các cách đọc khác như hè, huò, huó, hú với nghĩa khác (hùa theo, trộn, nhào bột…). Khi học từ “và”, bạn chỉ cần nhớ cách đọc hé.
• 和 cũng có thể làm giới từ mang nghĩa “với”: 我和朋友去旅行。(Tôi đi du lịch với bạn.)

3. 跟 (gēn): “và” trong khẩu ngữ

跟 vừa là giới từ “với, cùng với”, vừa có thể thay 和 để nối hai thành phần trong văn nói. Cách dùng này rất phổ biến trong hội thoại hằng ngày.

Ví dụ:

• 我跟他是同学。(Wǒ gēn tā shì tóngxué.): Tôi và anh ấy là bạn học.
• 你跟我一起去吧。(Nǐ gēn wǒ yìqǐ qù ba.): Bạn đi cùng tôi nhé.
• 这个跟那个不一样。(Zhège gēn nàge bù yíyàng.): Cái này và cái kia không giống nhau.

Mẹo: 跟 mang sắc thái thân mật, gần gũi hơn 和. Trong bài thi hoặc văn bản chính thức, ưu tiên 和 hoặc 与.

4. 与 (yǔ) và 同 (tóng): “và” trong văn viết

与 (yǔ) có nghĩa tương đương 和 nhưng mang sắc thái trang trọng, thường gặp trong báo chí, tiêu đề, văn bản chính thức. Phồn thể viết là 與.

Ví dụ:

• 经济与社会 (jīngjì yǔ shèhuì): Kinh tế và xã hội.
• 理论与实践 (lǐlùn yǔ shíjiàn): Lý thuyết và thực hành.
• 中国与越南的关系 (Zhōngguó yǔ Yuènán de guānxì): Quan hệ giữa Trung Quốc và Việt Nam.

同 (tóng) cũng có thể nối “và/với” (同…一起) nhưng khá cổ điển hoặc mang tính văn viết. Người học HSK thông thường chỉ cần nhận biết, không cần ưu tiên sử dụng.

5. 及 và 以及: “và” khi liệt kê

及 (jí) và 以及 (yǐjí) dùng trong văn viết để nối danh từ, nhất là khi liệt kê nhiều mục. Mục đứng sau 及/以及 thường là mục phụ hoặc mức độ quan trọng thấp hơn.

Ví dụ:

• 学校提供教材及相关资料。(Xuéxiào tígōng jiàocái jí xiāngguān zīliào.): Nhà trường cung cấp giáo trình và tài liệu liên quan.
• 我们销售手机、电脑以及其他电子产品。(Wǒmen xiāoshòu shǒujī, diànnǎo yǐjí qítā diànzǐ chǎnpǐn.): Chúng tôi bán điện thoại, máy tính và các sản phẩm điện tử khác.

Gợi ý: Gặp 及 hoặc 以及 trong thông báo, hợp đồng, quảng cáo, bạn hiểu là “và, cũng như”.

6. 并 và 并且: “và” nối động từ

Khác với 和 (chủ yếu nối danh từ), 并 (bìng) và 并且 (bìngqiě) thường dùng để nối hai động từ hoặc hai cụm động từ diễn ra liên tiếp hoặc đồng thời.

Ví dụ:

• 他打开门并走了进去。(Tā dǎkāi mén bìng zǒu le jìnqù.): Anh ấy mở cửa và bước vào.
• 我们讨论了问题，并提出了解决办法。(Wǒmen tǎolùn le wèntí, bìng tíchū le jiějué bànfǎ.): Chúng tôi đã thảo luận vấn đề và đưa ra giải pháp.

7. 而且, 又…又…, 还有: khi “và” mang nghĩa “mà còn”

Trong tiếng Việt, “và” đôi khi thể hiện ý bổ sung, tăng tiến. Tiếng Trung dùng từ riêng cho các trường hợp này:

• 而且 (érqiě): mà còn. 她很聪明，而且很努力。(Cô ấy rất thông minh, và còn rất chăm chỉ.)
• 又…又… (yòu… yòu…): vừa… vừa… (nối hai tính từ hoặc động từ). 这个苹果又大又甜。(Quả táo này vừa to vừa ngọt.)
• 还有(háiyǒu): và còn có, ngoài ra còn. 我要一杯咖啡，还有一块蛋糕。(Tôi muốn một ly cà phê và một miếng bánh.)

8. Các cấu trúc khác để diễn đạt “và” trong tiếng Trung

Ngoài những từ trên, người học nên biết thêm một số cấu trúc thường dùng để nối hành động, đặc điểm hoặc mệnh đề.

8.1. 也 (yě): Cũng

Cấu trúc:

Chủ ngữ + 也 + động từ hoặc tính từ

Ví dụ:

我喜欢中文，也喜欢英文。

Wǒ xǐhuan Zhōngwén, yě xǐhuan Yīngwén.

Nghĩa: Tôi thích tiếng Trung và cũng thích tiếng Anh.

8.2. 并且 (bìngqiě): Và, đồng thời, hơn nữa

并且 thường dùng trong văn viết hoặc ngữ cảnh tương đối trang trọng để nối các hành động, trạng thái hoặc ý có liên quan.

Ví dụ:

我们需要认真学习，并且坚持练习。

Wǒmen xūyào rènzhēn xuéxí, bìngqiě jiānchí liànxí.

Nghĩa: Chúng ta cần học tập nghiêm túc và kiên trì luyện tập.

8.3. 又……又…… (yòu……yòu……): Vừa……vừa……

Cấu trúc này dùng để diễn tả hai đặc điểm cùng tồn tại.

Ví dụ:

这家餐厅又便宜又好吃。

Zhè jiā cāntīng yòu piányi yòu hǎochī.

Nghĩa: Nhà hàng này vừa rẻ vừa ngon.

8.4. 一边……一边…… (yìbiān……yìbiān……): Vừa……vừa……

Cấu trúc này nhấn mạnh hai hành động diễn ra đồng thời.

Ví dụ:

她一边听音乐，一边做作业。

Tā yìbiān tīng yīnyuè, yìbiān zuò zuòyè.

Nghĩa: Cô ấy vừa nghe nhạc vừa làm bài tập.

8.5. 先……然后…… (xiān……ránhòu……): Trước tiên……sau đó……

Khi “và” diễn tả chuỗi hành động theo trình tự thời gian, tiếng Trung thường sử dụng cấu trúc chỉ trình tự thay vì 和.

Ví dụ:

我先吃饭，然后去上课。

Wǒ xiān chīfàn, ránhòu qù shàngkè.

Nghĩa: Tôi ăn cơm trước, sau đó đi học.

Kết luận

Khi học cách nói “và” trong tiếng Trung, bạn nên ghi nhớ sự khác biệt giữa các từ và cấu trúc theo chức năng thay vì học thuộc từng từ như những từ đồng nghĩa.

Để sử dụng tự nhiên, hãy bắt đầu với 和 và 跟, sau đó luyện thêm các cấu trúc nối hành động, đặc điểm và mệnh đề. Việc học qua câu ví dụ có Pinyin, dịch nghĩa và ngữ cảnh sẽ giúp bạn ghi nhớ lâu hơn và tránh dịch từng chữ từ tiếng Việt sang tiếng Trung.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Và trong tiếng Trung viết như thế nào?

Cách viết phổ biến nhất là 和 (pinyin: hé). Ngoài ra còn có 跟, 与, 及, 并 tùy ngữ cảnh.

2. 和 và 跟 khác nhau thế nào?

Cả hai đều có thể nối danh từ, đại từ. 和 dùng được ở cả văn nói và văn viết, còn 跟 thiên về khẩu ngữ, thân mật hơn.

3. Khi nào dùng 与 thay cho 和?

Dùng 与 trong văn bản trang trọng, tiêu đề, báo chí, văn học. Trong giao tiếp hằng ngày, 和 tự nhiên hơn.

4. Có thể dùng 和 để nối hai động từ không?

Chỉ khi động từ đóng vai trò như danh từ, ví dụ 我喜欢唱歌和跳舞 (Tôi thích hát và nhảy). Để nối hai hành động diễn ra, hãy dùng 并 hoặc 然后.